Organizacja stołówki szkolnej – obowiązki i kompetencje dyrektora szkoły
Dyrektor szkoły ponosi pełną odpowiedzialność za bieżące funkcjonowanie stołówki i bezpieczeństwo uczniów z niej korzystających. Jego rola koncentruje się na kontroli jakości posiłków oraz spełnianiu wymogów sanitarnych. Nawet wtedy, gdy szkoła korzysta z usług firmy cateringowej, to właśnie na dyrektorze spoczywa odpowiedzialność za to, co trafia na talerze uczniów.
Organizacja i zarządzanie
Jeśli w szkole prowadzona jest stołówka, dyrektor bierze na siebie odpowiedzialność za jej zorganizowanie. W tym celu realizuje zadania opiekuńcze placówki zgodnie z art. 106 ust. 1 Prawa oświatowego. To on odpowiada za ustalenie zasad funkcjonowania stołówki, w tym regulaminu korzystania z posiłków. Dyrektor ustala również wysokość opłat za obiady, jednak zawsze w porozumieniu z organem prowadzącym.
W zależności od przyjętego modelu żywienia dyrektor:
- zatrudnia i nadzoruje personel kuchni (intendenta, kucharki, pomoce kuchenne) w przypadku kuchni własnej;
- kontroluje jakość usług, jeśli posiłki są dostarczane przez zewnętrzną firmę cateringową.
W obu przypadkach dyrektor szkoły odpowiada za organizację pracy stołówki, zgodność jadłospisów z normami żywieniowymi oraz sprawne wydawanie posiłków.
Rozliczanie obiadów szkolnych
Dyrektor odpowiada za prawidłowe wyliczenie tzw. wsadu do kotła, czyli kosztu samych produktów spożywczych. Zgodnie z przepisami opłata za obiady szkolne pobierana od rodziców może obejmować wyłącznie koszt surowców niezbędnych do przygotowania posiłku. Pobieranie opłat za przygotowanie, transport, energię czy wynagrodzenia personelu jest niedopuszczalne. W określonych sytuacjach losowych dyrektor jest upoważniony do zwalniania rodziców uczniów z całości lub części opłat za posiłki. Może to robić pod warunkiem upoważnienia udzielonego przez organ prowadzący (najczęściej w formie uchwały rady gminy lub miasta).
Program do kompleksowego przygotowywania posiłków w jednostce - Stołówka VULCAN
Stołówka VULCAN to program do rozliczania obiadów w szkole, który umożliwia automatyczne przeliczanie wartości odżywczych jadłospisu i porównywanie ich z normami żywieniowymi, jak również określanie alergenów w potrawach. Pozwala na tworzenie list zamówień produktów potrzebnych do przygotowywania posiłków, a dzięki integracji z Magazynem VULCAN umożliwia łatwe obsługiwanie zamówień. Dzięki połączeniu funkcji obu programów dyrektor może efektywniej kontrolować stany magazynowe w oparciu o wykorzystanie produktów na posiłki.
Bezpieczeństwo i higiena wydawanych posiłków
Dyrektor szkoły odpowiada za bezpieczeństwo zdrowotne posiłków wydawanych uczniom. Znaczenia nie ma tu fakt, czy szkoła posiada własną kuchnię, czy korzysta z cateringu. W przypadku zatrucia pokarmowego to dyrektor jest pierwszym adresatem roszczeń rodziców oraz kontroli Sanepidu.
Do jego bezwzględnych obowiązków należy:
- zapewnienie przechowywania próbek każdego posiłku przez 72 godziny w warunkach chłodniczych, dotyczy także posiłków dowożonych (próbki muszą znajdować się na terenie szkoły);
- nadzór nad przestrzeganiem zasad HACCP;
- kontrola jadłospisów pod kątem norm żywieniowych;
- dokonywanie oceny organoleptycznej posiłków (smak, zapach, świeżość) przed wydaniem ich uczniom.
Obowiązki i kompetencje JST w organizacji i zarządzaniu stołówką szkolną
Jednostka samorządu terytorialnego, jako organ prowadzący szkołę, pełni w organizacji stołówki rolę strategiczną i finansową. JST nie zarządza kuchnią na co dzień, jednak do jej obowiązków należy zapewnienie warunków koniecznych do realizacji żywienia w szkołach publicznych.
Polityka socjalna
Jednym z kluczowych zadań JST jest realizacja polityki socjalnej w zakresie dożywiania dzieci. Gminy i miasta finansują posiłki dla uczniów z rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej, najczęściej za pośrednictwem ośrodków pomocy społecznej. Rada gminy może również upoważnić dyrektora szkoły do samodzielnego udzielania zwolnień z opłat za posiłki, określając zasady i tryb takiego wsparcia w uchwale.
Organizacja i strategia zarządzania
JST decyduje o modelu organizacyjnym żywienia w szkołach. Organ prowadzący rozstrzyga, czy dana placówka będzie posiadała wewnętrzną kuchnię wraz z etatami dla jej pracowników, czy też żywienie zostanie powierzone firmie cateringowej. W przypadku cateringu JST organizuje postępowania przetargowe zgodnie z przepisami o zamówieniach publicznych. Organ prowadzący zatwierdza również wysokość opłat ustalonych przez dyrektora, dbając o ich zgodność z obowiązującymi przepisami.
Finansowanie
Podstawową zasadą finansowania stołówki jest prawidłowe podzielenie kosztów według zasady, zgodnie z którą:
- rodzice uczniów płacą wyłącznie za produkty spożywcze wykorzystane do przygotowania posiłku;
- JST pokrywa wszystkie pozostałe koszty, m.in. koszty przygotowania posiłku oraz etaty pracowników czy koszty firmy cateringowej.
Do obowiązków JST należy finansowanie:
- wynagrodzeń personelu kuchennego;
- mediów (energia, gaz, woda);
- transportu posiłków w przypadku cateringu;
- usługi przygotowania posiłków (marży firmy zewnętrznej);
- remontów kuchni i dostosowania pomieszczeń do wymogów sanitarnych.
Przerzucanie tych kosztów na rodziców jest regularnie kwestionowane przez Regionalne Izby Obrachunkowe i sądy administracyjne.
Organizacja stołówki szkolnej – tabela porównawcza obowiązków dyrektora i JST
| Obszar | Dyrektor szkoły | Jednostka samorządu terytorialnego (organ prowadzący szkołę) |
|---|---|---|
| Organizacja | Zarządza bieżącą pracą stołówki, ustala jadłospisy, nadzoruje personel lub catering | Decyduje o modelu żywienia (kuchnia własna lub catering), tworzy etaty |
| Finanse (wydatki) | Oblicza koszt produktów (tzw. wsad do kotła) | Pokrywa koszty mediów, wynagrodzeń, transportu i przygotowania posiłków |
| Opłaty rodziców | Ustala stawkę i pobiera opłaty | Zatwierdza wysokość stawki i kontroluje jej legalność |
| Zwolnienia z opłat | Wnioskuje o zwolnienia lub udziela ich, jeśli ma upoważnienie wydane przez JST | Określa zasady zwolnień w uchwale i upoważnia dyrektora do zwalniania z opłat za posiłki |
| Bezpieczeństwo | Odpowiada przed Sanepidem, przechowuje próbki (72 h), nadzoruje HACCP | Zapewnia środki na remonty i dostosowanie kuchni do wymogów sanitarnych |
| Umowy | Zawiera umowy z rodzicami dotyczące korzystania ze stołówki | Organizuje przetargi i zawiera umowy z firmami cateringowymi |
Dobrze zorganizowana stołówka szkolna wymaga ścisłej współpracy dyrektora i JST oraz jasnego rozdzielenia odpowiedzialności. Znajomość przepisów, konsekwentne przestrzeganie zasad finansowania i dbałość o bezpieczeństwo żywienia minimalizują ryzyko sporów i kontroli oraz pozwalają zapewnić uczniom bezpieczne i wartościowe posiłki. Dzięki trzem wersjom Magazynu i Stołówki VULCAN (start, standard i premium) dyrektor jednostki otrzymuje dostęp nie tylko do oprogramowania, które pozwala zabezpieczyć poprawność tych procesów ale także do szkoleń i wsparcia. Wybór wersji można łatwo dostosować do potrzeb swojej jednostki.