Strategia Dzieci i Młodzieży – co musisz o niej wiedzieć?

Czym jest Krajowa Strategia Młodzieżowa?

Krajowa Strategia Młodzieżowa to kompleksowy, długofalowy dokument rządowy poświęcony polityce młodzieżowej w Polsce. Krajowa Strategia Młodzieżowa jest pierwszym od ponad 20 lat dokumentem, który w tak szerokim zakresie określa kierunki działań państwa wobec młodego pokolenia. Strategia młodzieżowa koncentruje się na potrzebach, wyzwaniach i możliwościach rozwoju młodzieży oraz młodych dorosłych.

Kogo obejmuje Krajowa Strategia Młodzieżowa?

Krajowa Strategia Młodzieżowa obejmuje ponad 5,7 mln osób w wieku od 15 do 29 lat. Główną grupę odbiorców Strategii Dzieci i Młodzieży stanowią przedstawiciele Pokolenia Z, czyli młodzież i młodzi dorośli dorastający w warunkach szybkich zmian społecznych, edukacyjnych i technologicznych. W ramach Krajowej Strategii Młodzieżowej młode pokolenie zostało podzielone na dwie grupy. Podział młodzieży na dwie grupy wiekowe pozwala lepiej uwzględnić różne potrzeby młodzieży szkolnej oraz młodych dorosłych.

• Pierwszą grupę stanowi młodzież ucząca się w wieku od 15 do 18 lat.
• Drugą grupę stanowią młodzi dorośli w wieku od 19 do 29 lat.

Kto koordynuje Krajową Strategię Młodzieżową?

Za koordynację prac rządowych nad Krajową Strategią Młodzieżową odpowiada Minister Edukacji Barbara Nowacka. Decyzję o powierzeniu koordynacji prac podjęto na poziomie Prezesa Rady Ministrów. W przygotowanie i realizację polityki młodzieżowej zaangażowana jest również Rada ds. Polityki Młodzieżowej. Rada ma charakter międzyministerialny i wielostronny, dzięki czemu w prace nad strategią młodzieżową mogą być włączane różne instytucje i środowiska związane z polityką młodzieżową.

Na czym oparto Krajową Strategię Młodzieżową?

Podstawą przygotowania Krajowej Strategii Młodzieżowej jest analiza aktualnej sytuacji młodzieży w Polsce. Jednym z najważniejszych materiałów wykorzystanych podczas prac nad strategią jest raport „Diagnoza Młodzieży 2026”. Raport został przygotowany przez ekspertów Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej (PTPS). Przy opracowaniu diagnozy przeanalizowano ponad 200 badań przeprowadzonych w latach 2020–2025. Analiza została uzupełniona o badania własne ekspertów Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej. Dane wykorzystane w raporcie „Diagnoza Młodzieży 2026” mają pomóc w określeniu najważniejszych problemów i potrzeb młodego pokolenia. Wyniki analizy stanowią podstawę do planowania działań w ramach Krajowej Strategii Młodzieżowej i dalszego rozwoju polityki młodzieżowej w Polsce.

Główne priorytety Strategii Dzieci i Młodzieży

Strategia Dzieci i Młodzieży koncentruje się na trzech głównych obszarach, które odpowiadają na najważniejsze potrzeby młodego pokolenia w Polsce. Priorytety Strategii Dzieci i Młodzieży zostały dopasowane do sytuacji różnych grup wiekowych, a także do miejsca zamieszkania młodych osób. Szczególną uwagę poświęcono zdrowiu psychicznemu, bezpieczeństwu cyfrowemu, relacjom społecznym, wejściu w dorosłość oraz wyrównywaniu szans edukacyjnych i społecznych.

Triada odporności - wsparcie młodzieży w wieku 15-18 lat

Strategia Dzieci i Młodzieży dla grupy wiekowej 15–18 lat koncentruje się na budowaniu odporności psychicznej, społecznej i cyfrowej. Triada Odporności obejmuje trzy najważniejsze obszary:

• Zdrowie psychiczne młodzieży – zakłada rozwój zintegrowanego systemu profilaktyki i wczesnej interwencji. System ma ułatwić młodzieży dostęp do odpowiedniego wsparcia.
• Bezpieczeństwo cyfrowe młodzieży – ma ograniczać kontakt młodzieży z patotreściami, cyberprzemocą i pornografią. Strategia obejmuje także edukację dotyczącą higieny cyfrowej oraz regulację platform internetowych.
• Relacje i kompetencje społeczne – wspiera pozaszkolną pracę z młodzieżą oraz rozwój kompetencji społecznych i emocjonalnych. Ważnym elementem pozostaje także wsparcie rodzin.

Stabilny start młodych dorosłych w wieku 19–29 lat

Wejście w dorosłość coraz częściej wiąże się z problemami ze znalezieniem stabilnej pracy, uzyskaniem niezależności finansowej i usamodzielnieniem się mieszkaniowym. Strategia Dzieci i Młodzieży odpowiada na te wyzwania, wskazując trzy kluczowe obszary działań:

• Wejście na rynek pracy – strategia zakłada ułatwienie młodym dorosłym rozpoczęcia aktywności zawodowej i zdobycia stabilnego zatrudnienia.
• Dostępność mieszkań – wysokie koszty mieszkań utrudniają młodym dorosłym usamodzielnienie się. Problem dobrze pokazuje fakt, że 53% osób w wieku 19–29 lat nadal mieszka z rodzicami. Strategia wskazuje więc na potrzebę zwiększenia dostępności cenowej mieszkań.
• Samodzielność ekonomiczna – stabilne zatrudnienie i dostępne mieszkanie mają stworzyć młodym dorosłym warunki do osiągnięcia niezależności finansowej i samodzielnego życia.

Spójność terytorialna i wyrównywanie szans

Miejsce zamieszkania nadal wpływa na dostęp młodych ludzi do edukacji, transportu i usług publicznych. Problem szczególnie wyraźnie dotyczy młodzieży wiejskiej, która stanowi 45,5% populacji objętej Strategią Dzieci i Młodzieży. Strategia uwzględnia więc rozwiązania odpowiadające na bariery, z którymi młodzież wiejska spotyka się w codziennym życiu.

• Dostęp do edukacji – młodzież mieszkająca na terenach wiejskich powinna mieć dostęp do podobnych możliwości edukacyjnych jak młodzież z większych miejscowości. Strategia Dzieci i Młodzieży zakłada ograniczanie różnic w dostępie do edukacji i dodatkowych form rozwoju.
• Transport publiczny – ograniczona liczba połączeń może utrudniać młodzieży wiejskiej dojazd do szkoły, pracy czy innych miejsc potrzebnych w codziennym życiu. Rozwój transportu publicznego ma zwiększyć mobilność młodych osób.
• Dostęp do usług publicznych – młodzież potrzebuje łatwego dostępu między innymi do usług edukacyjnych, zdrowotnych, społecznych i kulturalnych. Strategia Dzieci i Młodzieży uwzględnia potrzebę zmniejszania różnic w dostępności usług między terenami wiejskimi i miejskimi.
• Wyrównywanie szans – Strategia Dzieci i Młodzieży ma ograniczać dysproporcje wynikające z miejsca zamieszkania. Szczególne znaczenie ma poprawa warunków życia i rozwoju młodzieży wiejskiej, która stanowi znaczącą część populacji objętej strategią.

Zdrowie psychiczne i wykluczenie transportowe - kluczowe wyzwania

Kryzys zdrowia psychicznego

Problemy ze zdrowiem psychicznym młodzieży nie wynikają z jednego czynnika. Presja związana z edukacją, relacjami społecznymi i intensywnym korzystaniem z internetu, tworzy środowisko sprzyjające przewlekłemu stresowi, samotności i kryzysom psychicznym.

• Chroniczny stres i objawy depresyjne – 60% nastolatków doświadcza przewlekłego stresu i przemęczenia, a u 40% występują objawy depresyjne. Tak wysoki poziom obciążenia psychicznego pokazuje, że problemy ze zdrowiem psychicznym dotyczą dużej części młodego pokolenia.
• Przemoc rówieśnicza i samookaleczenia – 62% nastolatków doświadcza przemocy rówieśniczej, a 17% deklaruje epizody samookaleczeń. Bullying pozostaje więc jednym z istotnych czynników wpływających na dobrostan psychiczny młodzieży.
• Uzależnienie od smartfona i samotność – 71% badanych wskazuje na uzależnienie od smartfona, natomiast blisko 40% nastolatków i młodych dorosłych odczuwa głęboką samotność. Intensywne korzystanie z urządzeń cyfrowych może dodatkowo pogłębiać problemy związane z relacjami społecznymi.
• Ograniczony dostęp do pomocy psychologicznej – 43% młodych dorosłych deklaruje potrzebę profesjonalnego wsparcia psychologicznego. Publiczny system ochrony zdrowia nie zapewnia jednak wystarczającej dostępności do świadczeń psychologicznych i psychiatrycznych.

Wykluczenie transportowe

Brak sprawnego transportu publicznego bezpośrednio wpływa na możliwości edukacyjne, zawodowe i społeczne młodych ludzi. Problem szczególnie mocno dotyka młodzież mieszkającą na terenach wiejskich, gdzie ograniczona liczba połączeń może decydować o wyborze szkoły, dostępie do zajęć dodatkowych czy możliwości skorzystania z pomocy specjalistycznej.

Konsultacje społeczne i harmonogram wdrażania zmian

Przygotowanie Strategii Dzieci i Młodzieży opiera się na modelu Diagnoza → Dialog → Strategia, w którym opinie młodzieży, ekspertów i innych uczestników procesu stanowią ważny element prac nad dokumentem. Konsultacje społeczne mają pomóc w zebraniu doświadczeń różnych grup i pozwolić uwzględnić ich potrzeby w planowanych działaniach.

Dialog z młodzieżą

Młodzież może uczestniczyć w otwartych debatach, spotkaniach oraz konsultacjach internetowych. Ankiety są dostępne za pośrednictwem dedykowanego portalu oraz Systemu Informacji Oświatowej (SIO). Za organizację dialogu odpowiadają Fundacja PZU i Fundacja „Civis Polonus”, które współpracują z młodzieżowymi radami.

Dialog z ekspertami i interesariuszami

Konsultacje obejmują wysłuchania publiczne oraz spotkania z nauczycielami, naukowcami i przedstawicielami organizacji pozarządowych. Ministerstwo Edukacji udostępniło również standardowy scenariusz spotkań dialogowych, przygotowany w oparciu o metodykę Centrum im. Nansena na rzecz Pokoju i Dialogu.

Jakie korzyści może przynieść Krajowa Strategia Młodzieżowa?

Krajowa Strategia Młodzieżowa może stać się ważnym krokiem w stronę realizowania bardziej spójnej i długofalowej polityki państwa wobec młodego pokolenia. Największy potencjał strategii wynika z połączenia działań, które dotychczas często funkcjonowały niezależnie od siebie. Problemy związane ze zdrowiem psychicznym, bezpieczeństwem cyfrowym, edukacją, transportem, mieszkaniami i rynkiem pracy wzajemnie na siebie wpływają, dlatego skuteczna polityka młodzieżowa wymaga współpracy wielu instytucji i sektorów.

W dłuższej perspektywie Krajowa Strategia Młodzieżowa może przynieść kilka istotnych zmian w kilku obszarach.

• Lepsza koordynacja polityki młodzieżowej – współpraca ministerstw i instytucji publicznych może ograniczyć rozproszenie działań. Połączenie polityki edukacyjnej, zdrowotnej, cyfrowej, mieszkaniowej, transportowej i rynku pracy może stworzyć bardziej kompleksowy system wsparcia młodego pokolenia.
• Większa odporność psychiczna młodzieży – rozwój profilaktyki, pracy środowiskowej i bezpiecznych przestrzeni dla młodzieży może przesunąć punkt ciężkości z reagowania na kryzys na wcześniejsze zapobieganie problemom. Ograniczenie szkodliwych bodźców cyfrowych i wzmacnianie relacji społecznych może dodatkowo poprawić dobrostan młodych ludzi.
• Mniejsze różnice między miastem a wsią – rozwój lokalnego transportu zbiorowego może zwiększyć dostęp młodzieży wiejskiej do szkół, pracy, zajęć dodatkowych i usług publicznych. Lepsza mobilność może więc przełożyć się bezpośrednio na większe możliwości edukacyjne i zawodowe.
• Łatwiejsze wejście w dorosłość – połączenie działań dotyczących zatrudnienia, mieszkań i samodzielności ekonomicznej może ułatwić młodym dorosłym rozpoczęcie niezależnego życia. Stabilniejsza sytuacja mieszkaniowa i zawodowa może również zwiększyć możliwości planowania przyszłości.
• Większa sprawczość młodego pokolenia – stałe mechanizmy konsultacji i współdecydowania mogą sprawić, że młodzież nie będzie jedynie odbiorcą polityk publicznych. Systematyczne włączanie młodych osób w proces podejmowania decyzji może zwiększyć ich wpływ na politykę lokalną i krajową również w kolejnych latach.

Ostateczny efekt Krajowej Strategii Młodzieżowej będzie zależał przede wszystkim od jakości wdrożenia i trwałości zaplanowanych działań. Jeśli współpraca między instytucjami oraz udział młodzieży w podejmowaniu decyzji staną się stałymi elementami polityki publicznej, strategia może stworzyć podstawy bardziej nowoczesnego modelu wspierania młodego pokolenia w Polsce.

Źródła:
https://www.gov.pl/web/edukacja/rozpoczynaja-sie-prace-nad-krajowa-strategia-mlodziezowa
https://www.gov.pl/attachment/947513a7-db19-446d-b9ea-774dcf631333
https://www.gov.pl/web/edukacja/krajowa-strategia-mlodziezowa
https://www.ksowplus.pl/rozwoj-obszarow-wiejskich/aktualnosc/strategia-mlodziezowa-wypelnij-ankiete